Terug naar overzicht

Op 11 februari was Matthijs Rooduijn op mijn uitnodiging terug op Sintermeerten om met leerlingen van 5 VWO te praten over het toegenomen populisme in deze tijd.


Matthijs op Sintermeerten

Bijna twintig jaar geleden zat Matthijs Rooduijn hier op school. Ik denk dat ik hem drie jaar in de klas heb gehad. In 4, 5 en 6 VWO. Niet alleen voor Nederlands, maar ook voor CKV, een vak dat ik in die jaren ook gaf. Maar Matthijs en andere leerlingen speelden toen ook toneel, zoals zijn klasgenoten Ester, Lotte, Bram, Michelle en Jacqueline. We speelden in Theater Lexor aan de Willemstraat ‘Dead Poets Society’, onze versie van de film met Robin Williams, ‘Olieslager en Jaknikkers’, een eigen stuk over pesten onder volwassenen en ‘In a line, on a line’, een eigen toneelspel over de Noord-Ierse burgeroorlog.

Matthijs, Lotte, Ester, Bram en Remy waren ook mijn redactie voor de talkshow LUL – Live uit Lexor die ik een jaar of vijf in Theater Lexor heb gedaan, eerst gewoon in de vooravond, later omdat dat in die tijd populair werd LUL Late Night.

Terug op school

Prachtig om Matthijs twee weken geleden op school terug te zien. Hij is thans wetenschappelijk hoofdmedewerker Politicologie aan de Faculteit voor Sociale Wetenschappen op de Universiteit van Amsterdam. Zijn specialisatie is het populisme. Dus daar kwam hij de leerlingen van VWO5 over vertellen.
Ik vat onderstaand zijn verhaal samen aangevuld met wat wij daar zelf in het gesprek aan toegevoegd hebben.

Dhr. Gebuys


Populisme in Europa

We kennen tegenwoordig in vele Europese landen populistische bewegingen, zowel van links als van rechts. Die van rechts zijn het bekendst: PVV, Forum voor Democratie. AfD, Vlaams Belang, Front Nationale. Zij staan pal vóór het behoud van de eigen identiteit en tégen migratie. En zij beweren dat zij achter het eigen volk staan, het goede eigen volk en dat zij zich met hen afzetten tegen zogenaamd slechte elite. Die elite kan vele maskers dragen: op economisch vlak zijn dat de grote bedrijven, op cultureel vlak zijn het de mensen uit de grachtengordel van Amsterdam, op politiek vlak zijn het de gevestigde partijen, op het terrein van het klimaat zijn het de milieuorganisaties.
Er zijn dus ook populistische bewegingen van links: Podemos in Spanje, Tsirisa – de partij van oud-premier Tsitsikas in Griekenland, de SP bij ons, de PvdA / PTB in België en de internationale Occupy-beweging.
Het succes dat veel populistische partijen op het moment hebben, schrijft Matthijs Rooduijn toe aan een aantal factoren:
       -     de toegenomen individualisering die is gevolgd op de ontzuiling van de jaren ’60 en    
             ’70 van de vorige eeuw

  • de globalisering die weliswaar veel winnaars in de wereld kent, maar ook veel verliezers
  • de opstelling van de middenpartijen: dit zijn zozeer bestuurderspartijen geworden dan ze steeds meer hun onderling onderscheid dreigen kwijt te raken
  • de steeds opstelling van populistische partijen zelf, die steeds duidelijker reageren op elementen uit de onvrede onder de kiezers


Populistische tijdgeest

Het lijkt in deze tijd zelfs wel of we van een populistische tijdgeest mogen spreken. We zien immers hoe de gewone, traditionele partijen soms de echo vormen van populistische reacties. In die zin zou je mogen zeggen dat er van ‘salon-populisme’ sprake is.
Dit geeft aan dat de populistische beweging dus grote impact heeft. Door het gebruik dast zijzelf van de populistische gevoelens maakt, waarmee de onvrede onder de kiezers kan worden aangewakkerd. Maar het komt ook doordat de media steeds populistischer lijken te worden. De polarisatie tussen partijen en belangengroepen wordt zodoende ook groter en de coalitievorming voor een nieuwe regering wordt steeds lastiger. Tegelijkertijd doen zich allerlei vormen van crisis voor.
Op dit actuele moment zien we bijvoorbeeld een crisis rond de Europese eenwording, er zijn de schandalen bij diverse banken, er zijn talrijke gevallen van corruptie en er is het probleem van het door verschillende kanten gebruikte fake-news.


Onze eigentijdse democratie

Veel mensen voelen bezwaren ten opzichte van onze huidige democratie. Zij menen dat dit vooral een expertocratie is geworden. Populistische partijen hebben een goed marketinggevoel en buiten dit gevoel dus graag uit. Zij roepen mensen die deze gevoelens hebben op hun stem niet uit handen te geven aan de oude partijen van de elite.
Deze partijen wijzen vooral graag op het oude ideaal van de vrijheid uit de Franse revolutie. Maar nog liever wijzen ze op het idee van gelijkheid. Evenwel horen we hen zelden het idee van broederschap, tegenwoordig te verwoorden als solidariteit die vooral zou moeten blijken uit het respect voor minderheden. Voor ons zouden die drie idealen nog moeten gelden, maar dan alle drie wel in gelijke mate.

Als we praten op de toekomst in onze liberale democratie, is het natuurlijk van belang dat mensen de waarde van hun stem terdege beseffen. En dat ze er goed over nadenken, hoe zij die stem uitbrengen, ook met het oog op onze toekomst. Maar die toekomst is er wel voor het hele volk. En daarom moeten we onze ogen en oren dus niet zomaar sluiten voor de ideeën en gedachten van de aanhangers en de kiezers van de populistische partijen.